Art. 99. Kary

Artykuł wprowadza trzy poziomy kar administracyjnych, powiązane z wagą naruszenia. Najwyższy dotyczy złamania zakazu praktyk z art. 5 (na przykład manipulacyjnych technik podprogowych czy niedopuszczalnego scoringu społecznego): do 35 000 000 EUR lub do 7% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa (ust. 3). Niższy próg, do 15 000 000 EUR lub do 3% obrotu, obejmuje naruszenie obowiązków dostawców, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów i podmiotów stosujących (w tym z art. 26), obowiązków jednostek notyfikowanych oraz obowiązków przejrzystości z art. 50 (ust. 4). Najniższy próg, do 7 500 000 EUR lub do 1% obrotu, dotyczy przekazania jednostkom notyfikowanym lub organom krajowym informacji nieprawidłowych, niekompletnych lub wprowadzających w błąd (ust. 5).1

Każdy z trzech progów łączy ta sama zasada: bierze się pod uwagę wyższą z dwóch wartości, kwoty nominalnej albo procentu obrotu, co przy dużych przedsiębiorstwach w praktyce oznacza rozstrzygające znaczenie procentu, nie kwoty. Dla MŚP, w tym przedsiębiorstw typu start-up, rozporządzenie odwraca regułę: kara nie przekracza tej z dwóch wartości, która jest niższa (ust. 6). Samą wysokość kary w granicach danego progu ustala się indywidualnie, uwzględniając między innymi wagę i czas trwania naruszenia oraz jego skutki, liczbę poszkodowanych osób, wielkość operatora i jego roczny obrót, stopień współpracy z organem, umyślny lub wynikający z zaniedbania charakter naruszenia oraz działania podjęte w celu złagodzenia szkody (ust. 7).

Sporne pozostaje, jak liczyć „całkowity roczny światowy obrót” spółki należącej do grupy kapitałowej. Jedno stanowisko przenosi na grunt tego przepisu pojęcie przedsiębiorstwa znane z unijnego prawa konkurencji i z praktyki kar na gruncie RODO, czyli za podstawę bierze obrót całej grupy, nie tylko spółki odpowiedzialnej za naruszenie. Drugie stanowisko wskazuje, że przepis mówi o obrocie przedsiębiorstwa, które dopuściło się naruszenia, i bez wyraźnej podstawy nie należy automatycznie doliczać obrotu podmiotów powiązanych. Sam art. 99 tej kwestii wprost nie rozstrzyga.

Widełki kwotowe i procentowe działają wprost, bez potrzeby przenoszenia ich do prawa krajowego, ale rozporządzenie pozostawia państwom członkowskim ustanowienie przepisów o karach i innych środkach egzekwowania prawa wobec operatorów, w tym o ostrzeżeniach i środkach niepieniężnych (ust. 1), a także decyzję, w jakim zakresie karom pieniężnym mogą podlegać krajowe organy i podmioty publiczne (ust. 8). W zależności od systemu prawnego danego państwa karę nakłada właściwy sąd krajowy albo inny właściwy organ (ust. 9), a państwa członkowskie powiadamiają o swoich przepisach Komisję najpóźniej do dnia rozpoczęcia stosowania (ust. 2). Sam art. 99 należy do rozdziału XII rozporządzenia (Kary, art. 99-101), który stosuje się od 2 sierpnia 2025 r., czyli rok przed ogólną datą stosowania rozporządzenia, z wyjątkiem art. 101 o karach dla dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia.2

Na start stosowania tego przepisu w Polsce nie spodziewam się fali wysokich kar pieniężnych. Zanim organ nadzoru rynku zacznie nakładać kary w górnych widełkach, musi sprawnie działać, czyli mieć wyznaczoną strukturę, obsadę i praktykę kontroli, a to zwykle rozkłada się w czasie po wejściu przepisów w życie. Bardziej prawdopodobne na początku są ostrzeżenia i środki niepieniężne, które rozporządzenie wprost dopuszcza (ust. 1), a pierwsze decyzje pieniężne spodziewam się raczej w sprawach o jaskrawe naruszenie zakazanych praktyk z art. 5 niż w sprawach o niuanse dokumentacyjne. Na dzień sprawdzenia tego komentarza polska ustawa wdrażająca AI Act nie była jeszcze uchwalona, a krajowy organ nadzoru rynku nie został formalnie wyznaczony.