03 · orzeczeniaOrzeczenia o AI

Postanowienie oddalające zażalenie na odmowę wstrzymania wykonania decyzji VAT (I instancja: WSA w Łodzi, I SA/Łd 50/26). W uzasadnieniu NSA stwierdził, że zażalenie zostało sporządzone „z silnym wykorzystaniem narzędzi AI”, ze „śladami tzw. halucynacji AI”: trzy powołane orzeczenia nie istnieją w przywołanym kształcie (błędne daty i błędny przedmiot rozstrzygnięcia). Sąd ocenił, że „nader krytycznie należy ocenić bezrefleksyjne korzystanie z narzędzi AI przez zawodowego pełnomocnika” i że trudno dopatrzyć się profesjonalizmu, jeśli działanie pełnomocnika „w istocie sprowadza się do wykorzystania narzędzi AI”. Sankcji nie nałożono; postanowienie nie zawiera odniesień do rozporządzenia 2024/1689.

Wyrok w sprawach połączonych z przetargu na utrzymanie dróg wojewódzkich w Małopolsce (część nr 7). Izba uznała za udowodnione, że wyjaśnienia wykonawcy dotyczące stawki VAT zawierały nieprawdziwe informacje wskazujące na istnienie dokumentów urzędowych, i nakazała jego wykluczenie na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 10 Pzp. Z uzasadnienia: „Pozbawione należytego nadzoru programy AI nie rozróżniają podstawowych pojęć z zakresu prawa, czy stanu prawnego aktualnego na określony moment”, a posługiwanie się nimi „wymaga szczególnej uwagi i staranności”; przy tym „nie ma żadnego znaczenia, czy ich ujęcie w wyjaśnieniach... było wynikiem ludzkich błędów czy niewłaściwego wykorzystania narzędzi AI”. Zarzut poważnego naruszenia obowiązków zawodowych (art. 109 ust. 1 pkt 5 Pzp) w tym samym stanie faktycznym oddalono.

Sprawa o sześć utworów, w tym „Atemlos durch die Nacht”, „Forever Young” i refren „Mambo No. 5”, przeciwko amerykańskiemu dostawcy generatora muzyki. Sąd ustalił, że nagrania pozyskano technikami przechwytywania strumienia z obejściem zabezpieczenia, a utwory zostały zwielokrotnione przy trenowaniu i utrwalone w parametrach modelu. Odrzucił twierdzenie pozwanej, że wagi zapisują wyłącznie abstrakcyjne wzorce: porównał utwory generowane przez serwis z oryginałami i przyjął, że przy tej długości i złożoności podobieństwo nie mogło powstać przypadkowo. Takie utrwalenie nie mieści się według sądu w wyjątku na eksplorację tekstów i danych, bo wyjątek obejmuje czynności przygotowawcze do analizy, a nie trwałe zwielokrotnienie w samym modelu. Roszczenia o zaniechanie, informację i odszkodowanie uwzględniono w przeważającej części, z zagrożeniem karą do 250 000 euro za każde naruszenie zakazu; wysokości odszkodowania jeszcze nie ustalono. Ten sam sąd rozstrzygnął tak po raz drugi, po sprawie przeciwko OpenAI. Wniosek dowodowy jest tu ważniejszy od samego rozstrzygnięcia: sąd wnioskował o zawartości modelu z tego, co model generuje, więc spór przenosi się z niedostępnych zbiorów treningowych na materiał, który uprawniony wytworzy sam.

Najostrzejsza z dotychczasowych reakcji sądu na fałszywe cytaty. Dwaj adwokaci prowadzący sprawy imigracyjne, związani z kancelarią Sethi Law Group/US Legal Group z Orange County, złożyli pisma z nieistniejącymi orzeczeniami, z cytatami przypisanymi wyrokom, w których ich nie ma, i z przeinaczeniami treści rozstrzygnięć rzeczywistych. Tłumaczyli to literówkami i wielokrotnie zaprzeczali, żeby źródłem była generatywna AI. Sąd zaznaczył, że nie karze za samo skorzystanie z narzędzia i że reguły łamie się nie na etapie wyszukiwania i redakcji, lecz w chwili podpisania i złożenia pisma. Orzekł po 2500 dolarów kary osobistej, sześć miesięcy zawieszenia w prawie występowania przed tym sądem, obowiązek doręczenia postanowienia klientom, pełnomocnikom przeciwnym, sędziom we wszystkich toczących się sprawach i wszystkim prawnikom kancelarii, z poświadczeniem wykonania w ciągu doby, a także obowiązek dołączania przez dwa lata do każdego pisma, przez wszystkich prawników kancelarii, oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej: czy użyto AI, jakiego narzędzia i czy podpisujący sam sprawdził wszystkie cytaty. Sprawę przekazano izbie adwokackiej Kalifornii. Wniosek dla kancelarii: zatajenie użycia narzędzia zaostrza sankcję bardziej niż sam błąd.

Fotograf zarzucił stowarzyszeniu LAION, że pobrało jego zdjęcie ze strony agencji i wykorzystało przy budowie zbioru par obraz-opis, używanego potem do trenowania modeli generatywnych. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, opierając się na wyjątku dla eksploracji tekstów i danych do celów badań naukowych, a sąd apelacyjny to utrzymał. Uznał LAION za organizację prowadzącą badania naukowe: przesłanki wykluczenia tego statusu są kumulatywne, a nawet przy prawdopodobnym uprzywilejowanym dostępie jednego z przedsiębiorstw brakowało drugiej przesłanki, czyli decydującego wpływu na organizację. Sąd poszedł dalej niż pierwsza instancja i przyjął, że samo pobranie zdjęcia w celu porównania go z opisem jest analizą objętą także ogólnym wyjątkiem na eksplorację. Co do zastrzeżenia praw sąd rozstrzygnął ostrożniej, niż podaje się to w obiegu: przepis jest otwarty technologicznie, zastrzeżenie może stać w regulaminie, ale ciężar wykazania, że dawało się je odczytać i zastosować maszynowo, spoczywa na uprawnionym, a powód tego dla drugiej połowy 2021 r. nie wykazał. To pierwsze niemieckie orzeczenie sądu drugiej instancji wykładające art. 3 i 4 dyrektywy 2019/790, czyli wyjątki, które w polskiej ustawie mają to samo źródło. Obraz może się zmienić już we wrześniu 2026 r.

Organizacja zbiorowego zarządzania pozwała dostawcę modelu o to, że chatbot na proste polecenie odtwarzał teksty dziewięciu znanych piosenek. Sąd przyjął, że zapamiętanie utworu w modelu językowym jest zwielokrotnieniem w rozumieniu prawa autorskiego, i to zarówno na etapie utrwalenia w modelu, jak i przy wydaniu tekstu użytkownikowi. Uznał też, że wyjątek dla eksploracji tekstów i danych obejmuje etap analizy przy trenowaniu, a nie utrzymywanie treści w modelu i jej odtwarzanie. Zasądził roszczenia o zaniechanie, informację i odszkodowanie wobec dwóch spółek z grupy pozwanego, oddalił natomiast roszczenia oparte na naruszeniu dóbr osobistych przez zniekształcone przypisanie tekstów. To pierwsze orzeczenie sądu w państwie członkowskim, które wprost odnosi się do zjawiska zapamiętywania danych treningowych przez model. Nie jest prawomocne, a rozstrzygnięcie apelacji może zmienić jego wymowę.

Pierwszy w Europie proces o trenowanie generatora obrazów rozpoznany merytorycznie po rozprawie. W jego toku powód wycofał główne zarzuty dotyczące samego trenowania i wyników modelu, bo dowody wskazywały, że trenowanie odbyło się poza Wielką Brytanią. Pozostał zarzut naruszenia wtórnego, oparty na tezie, że wytrenowany model jest „egzemplarzem naruszającym”. Sąd go oddalił: model nie przechowuje i nie odtwarza utworów, przechowuje parametry, więc sam w sobie nie jest kopią. W części znakowej sąd oddalił zarzut z sekcji 10(3) ustawy o znakach towarowych, ale przyjął naruszenie w bardzo ograniczonym zakresie z sekcji 10(1) i 10(2), bo część wyników wczesnych wersji modelu zawierała elementy przypominające znak wodny powoda. Praktyczny wniosek: spór o trenowanie może rozstrzygnąć się na pytaniu, gdzie fizycznie odbyło się przetwarzanie, a nie na ocenie, czy było dozwolone.

W 2022 r. brytyjski organ nadzorczy nałożył na spółkę karę 7,5 mln funtów wraz z nakazem, zarzucając pobieranie zdjęć mieszkańców Wielkiej Brytanii z otwartego internetu i z serwisów społecznościowych oraz zasilanie nimi światowej bazy do rozpoznawania twarzy, udostępnianej klientom spoza kraju. W 2023 r. trybunał pierwszej instancji uznał, że organ nie ma jurysdykcji. Upper Tribunal stwierdził, że tamto orzeczenie zawiera istotny błąd prawa, i uwzględnił trzy z czterech podstaw odwołania organu. Ustalił, że wyłączenie z art. 2 ust. 2 lit. a UK GDPR, czyli brytyjskiego odpowiednika RODO, obejmuje wyłącznie działania zastrzeżone dla władzy państwowej, a nie komercyjnego usługodawcę, który jedynie obsługuje służby obcego państwa, i że powołanie się na kurtuazję międzynarodową tego nie zmienia. Przyjął też, że monitorowanie zachowania z art. 3 ust. 2 lit. b nie wymaga udziału człowieka, bo wystarczy zautomatyzowane zbieranie, sortowanie, klasyfikowanie i przechowywanie danych, i że przetwarzanie pozostaje powiązane z monitorowaniem osób w kraju także wtedy, gdy monitorowania dokonuje klient. Wykładnia zapadła na gruncie prawa brytyjskiego, ale przepisy mają to samo brzmienie co unijne. Sprawa jest przy tym przykładem orzeczenia cytowanego w nieaktualnym stanie: przez dwa lata powoływano wygraną spółki.

Austriacki urząd pracy wdrożył model liczący prawdopodobieństwo powrotu na rynek pracy i przypisujący bezrobotnych do trzech segmentów szans (system znany w mediach jako „algorytm AMS”). Organ ochrony danych zakazał tego przetwarzania od 1 stycznia 2021 r. wobec braku odpowiedniej podstawy prawnej. Po orzeczeniu Trybunału Administracyjnego sprawa wróciła do sądu administracyjnego, który po rozprawie uchylił zakaz w całości. Ustalił, że doradcy mają obowiązek i realną możliwość odstąpienia od wyliczonej wartości: są szkoleni, żeby ocenić szanse samodzielnie, porównać własną ocenę z wynikiem modelu i przy rozbieżności podważyć jedno i drugie, dostają rozwinięcie powodów zakwalifikowania, a wynik omawia się z zainteresowanym na obowiązkowej rozmowie i dokumentuje rozbieżność ocen; działa też komórka kontrolna i rzecznik w każdej placówce. Sąd uznał, że ocena szans następuje „w decydującym stopniu przez człowieka, a więc nie wyłącznie w sposób zautomatyzowany w rozumieniu art. 22 ust. 1 RODO” (tłumaczenie własne). To najkonkretniejsza dostępna wskazówka, jak zbudować rzeczywisty udział człowieka. Warto czytać razem z wyrokami amsterdamskimi, gdzie ten sam test wypadł odwrotnie, bo przegląd był tam niewiele więcej niż aktem symbolicznym.

Autorzy zarzucili spółce, że pobrała ich książki ze zbiorów udostępnianych bez zgody uprawnionych i wykorzystała je do trenowania modeli. Sąd rozpoznawał wyłącznie zarzut naruszenia prawa do zwielokrotniania i uwzględnił obronę opartą na dozwolonym użytku. Ustalił, że użycie jest wysoko przekształcające, a skopiowanie całości utworów było racjonalnie potrzebne. Rozstrzygające okazało się kryterium wpływu na rynek, a sąd rozumiał je szerzej niż zwykle: znaczenie ma nie tylko utrata przychodów z licencji i dosłowne odtwarzanie fragmentów, lecz także rozwodnienie rynku, czyli zalanie go łatwo generowanymi utworami konkurującymi z oryginałami. Sąd zapisał wprost, że przy lepiej udokumentowanym materiale dowodowym powodowie w takich sprawach będą zwykle wygrywać, a szczególnie narażone są rynki utworów prasowych. W tej sprawie powodowie nie przedstawili żadnego dowodu na rozwodnienie rynku, więc kryterium mogło przemawiać wyłącznie na korzyść pozwanej. Sąd zaznaczył, że rozstrzyga o tych trzynastu autorach i o tym materiale dowodowym, a nie o legalności trenowania modeli w ogóle. Orzeczenie krąży w obiegu jako „trenowanie jest legalne”, a jego treść mówi coś przeciwnego: powodowie przegrali z powodu braku dowodów, a sąd wskazał drogę do wygranej w kolejnych sprawach.

Autorzy pozwali dostawcę modelu za wykorzystanie ich książek do trenowania. Sąd rozdzielił dwie sytuacje. Trenowanie na egzemplarzach nabytych legalnie, w tym na książkach kupionych w wersji papierowej i zdigitalizowanych na własny użytek, uznał za dozwolony użytek, wskazując, że powstaje z tego coś innego niż kopia utworu. Odmiennie ocenił zbudowanie i przechowywanie biblioteki z pirackich źródeł: tego dozwolony użytek nie obejmował i ta część sporu miała trafić na rozprawę. Do rozprawy nie doszło, bo strony zawarły ugodę na 1,5 mld dolarów, czyli około 3000 dolarów za utwór przy około 500 tys. tytułów, z obowiązkiem zniszczenia pirackich zbiorów. Ugodę prawomocnie zatwierdzono 20 lipca 2026 r. Wniosek dla praktyki: sposób pozyskania danych treningowych bywa ważniejszy niż sam fakt trenowania, a rozstrzygnięcie zakończone ugodą nie tworzy wiążącej wykładni.

Dwie sprawy połączone do rozpoznania w trybie jurysdykcji Hamid, czyli własnego uprawnienia sądu do egzekwowania obowiązków pełnomocników wobec sądu. W obu do akt trafiły nieistniejące orzeczenia i błędny opis stanu prawnego. Sąd wyliczył dostępne środki: publiczną naganę, obciążenie kosztami, odrzucenie sprawy, skierowanie do organu samorządu, wszczęcie postępowania o obrazę sądu i zawiadomienie policji. Wobec barrister uznał, że próg wszczęcia postępowania o obrazę sądu został osiągnięty, ale postępowania nie wszczął, wskazując m.in. na niedostatki nadzoru i szkolenia oraz zaznaczając, że nie jest to precedens. Sprawy skierowano do organów samorządu (Bar Standards Board i Solicitors Regulation Authority). Z uzasadnienia: „Istnieją poważne konsekwencje dla wymiaru sprawiedliwości i zaufania publicznego do systemu sprawiedliwości, jeżeli sztuczna inteligencja jest niewłaściwie używana”, a odpowiedzialność za sprawdzenie materiału obciąża także tego, kto korzysta z pracy innych, tak samo jak przy pracy aplikanta. Sąd zapowiedział, że na kolejnych rozprawach w tym trybie będzie pytał, czy osoby kierujące kancelarią lub zespołem wykonały swoje obowiązki nadzorcze.

Organizacja konsumencka wystąpiła o zabezpieczenie zakazujące spółce wykorzystywania treści publikowanych publicznie przez użytkowników serwisów społecznościowych do trenowania modeli. Sąd wniosku nie uwzględnił. W ocenie pobieżnej przyjął, że interes gospodarczy w rozwijaniu modeli mieści się w prawnie uzasadnionym interesie z art. 6 ust. 1 lit. f RODO oraz że trenowanie na bardzo dużym zbiorze jest niezbędne, bo celu nie da się osiągnąć środkiem mniej ingerującym. W wyważeniu wziął pod uwagę ograniczenie do treści już publicznie dostępnych, informację przekazaną użytkownikom przed rozpoczęciem przetwarzania, możliwość wniesienia sprzeciwu oraz zmiany ustawień widoczności profilu. Co do danych szczególnych kategorii przyjął, że trafią one do zbioru treningowego, ale zastosował zawężającą wykładnię art. 9 RODO wobec przetwarzania, które nie jest celowo na takie dane ukierunkowane. To jedno z pierwszych orzeczeń sądu europejskiego w tej sprawie; sam sąd zaznaczył, że nie znalazł wcześniejszego orzecznictwa. Przy powoływaniu się na nie trzeba podawać dwa zastrzeżenia, bo w obiegu zwykle znikają: to ocena pobieżna w trybie zabezpieczenia, a stan faktyczny dotyczy platformy mającej bezpośrednią relację z użytkownikiem, nie zaś dowolnego wdrożenia na cudzych danych.

Postępowanie wobec amerykańskiej spółki udostępniającej chatbota, wobec której organ zastosował już wcześniej ograniczenie przetwarzania. Organ ustalił, że spółka nie wskazała podstaw prawnych dla poszczególnych operacji na danych użytkowników. Informacja o przetwarzaniu była niekompletna i udostępniona wyłącznie po angielsku, mimo że usługa była oferowana we Włoszech. Spółka deklarowała wykluczenie małoletnich z grona odbiorców, a jednocześnie nie miała żadnego mechanizmu weryfikacji wieku ani przy rejestracji, ani w trakcie korzystania; sprawdzenie techniczne wykazało, że mechanizm wdrożony później nadal ma braki. Organ stwierdził naruszenie art. 5 ust. 1 lit. a i c, art. 6, art. 12 i 13 oraz art. 24 i art. 25 ust. 1 RODO, nałożył karę pieniężną i nakazał umożliwić użytkownikom we Włoszech proste i skuteczne wykonywanie praw, w tym prawa sprzeciwu. Odrębnie zastrzegł zbadanie legalności przetwarzania w całym cyklu życia systemu generatywnego, w tym sposobu trenowania modelu. To praktyczny wzorzec dla każdego, kto udostępnia chatbota: organ nie oceniał jakości modelu ani jego odpowiedzi, tylko rzeczy podstawowe. Warto zauważyć rozdzielenie warstw: obsługę użytkownika rozliczono osobno i wcześniej niż trenowanie, więc zgodność interfejsu nie przesądza o zgodności całości.

Zgłaszający wystąpił o rejestrację obrazu, wskazując w formularzu, że powstał on samodzielnie w stworzonym przez niego systemie, bez twórczego udziału człowieka: jako autora wpisał maszynę, a siebie jako uprawnionego z tytułu własności systemu. Urząd odmówił rejestracji, sąd okręgowy odmowę utrzymał, a sąd apelacyjny utrzymał ten wyrok. Ustalił, że ustawa wymaga, aby autorem był człowiek, i wyprowadził to z konstrukcji samej ustawy: przepisy liczące czas ochrony od śmierci autora, o dziedziczeniu praw, o zdolności do zawierania umów oraz o obywatelstwie i miejscu zamieszkania autora dają się stosować wyłącznie do osób fizycznych. Sąd zastrzegł jednocześnie, że nie rozstrzyga, jaki stopień udziału człowieka wystarcza do objęcia ochroną wytworu powstałego przy pomocy narzędzia, bo skarżący sam przyjął, że takiego udziału nie było. W Polsce odpowiedź jest ta sama, choć na innej podstawie, bo utwór to przejaw działalności twórczej człowieka. Wartość praktyczna leży w tym, czego sąd nie przesądził: gdzie leży próg wkładu człowieka. To pytanie wraca w każdej umowie o przeniesienie praw do materiałów przygotowanych z użyciem narzędzi generatywnych.

Klientce odmówiono umowy na telefon komórkowy po zautomatyzowanej ocenie zdolności płatniczej. Domagała się informacji o logice oceny, a spółka broniła się tajemnicą przedsiębiorstwa. Trybunał wyjaśnił, czego wymaga „istotna informacja o zasadach podejmowania decyzji”: nie ujawnienia algorytmu ani kodu, lecz opisania procedury i zastosowanych zasad w sposób zwięzły, przejrzysty i zrozumiały, tak żeby osoba mogła sprawdzić, jakie jej dane wykorzystano i w jaki sposób wpłynęły na wynik, oraz zakwestionować decyzję. Trybunał dodał, że sama tajemnica przedsiębiorstwa nie jest podstawą do odmowy: gdy administrator uważa informację za chronioną, ma ją przekazać organowi nadzorczemu lub sądowi, a ten waży kolidujące interesy. Wyrok wypełnia treścią to samo, czego AI Act wymaga później po stronie przejrzystości systemów wysokiego ryzyka, i jest praktycznym punktem odniesienia przy odpowiadaniu na wnioski osób, wobec których decyzja zapadła w sposób zautomatyzowany.

Wydawca bazy prawniczej pozwał twórcę wyszukiwarki orzecznictwa, który do zbudowania danych treningowych wykorzystał tezy redakcyjne z tej bazy. Sędzia zrewidował własne rozstrzygnięcie z 2023 r. i orzekł na korzyść wydawcy: uznał naruszenie praw do 2243 tez oraz odrzucił obronę opartą na dozwolonym użytku. Z czterech przesłanek fair use dwie przypisał pozwanemu (charakter utworu i zakres wykorzystania), a dwie powodowi (cel i charakter korzystania oraz wpływ na rynek), przy czym rozstrzygnął, że przeważają te ostatnie. Sprawa dotyczy narzędzia, które nie generuje tekstu, tylko wyszukuje, więc przenoszenie jej wprost na modele generatywne jest nieuprawnione. Wpis odnotowuję ze wskazaniem, że rozstrzygnięcie nie jest ostateczne: sąd apelacyjny przyjął zażalenie w trybie wpadkowym i wysłuchał stron 11 czerwca 2026 r., a orzeczenia dotąd nie wydał.

Sprawa o kontrolę sądową decyzji trybunału odwoławczego w sprawie imigracyjnej. Pełnomocnik skarżącego powołał w zmienionej skardze i w piśmie procesowym siedemnaście nieistniejących orzeczeń sądów federalnych oraz osiem rzekomych cytatów z decyzji trybunału, których w niej nie było. Wykaz fikcyjnych powołań przedstawiła strona przeciwna. Po zwróceniu uwagi pełnomocnik wysłał do sądu wiadomość z poprawionym pismem bez wiedzy i zgody drugiej strony, co sąd zakwalifikował jako niedopuszczalny kontakt jednostronny. Zapytany przyznał, że wyszukał orzeczenia narzędziem AI, uznał, że streszczenie dobrze się czyta, i złożył pismo bez sprawdzenia. Rozprawa główna przepadła. Sąd zarządził skierowanie sprawy do organu nadzoru nad zawodem w Nowej Południowej Walii wraz z kompletem dokumentów, wskazując na interes publiczny w tym, żeby nadzór wiedział o takich przypadkach, a okoliczności łagodzące pozostawił do oceny temu organowi. Wniosek: szybka korekta pisma nie zamyka sprawy, a próba prostowania błędu poza wiedzą drugiej strony pogarsza położenie pełnomocnika.

Po żądaniu informacji spółki odpowiedziały organowi, że nie działają we Włoszech i nie podlegają prawu europejskiemu. Organ uznał tę odpowiedź za dalece niewystarczającą i stwierdził brak współpracy w rozumieniu art. 31 RODO. Ustalił ponadto, że informacja o przetwarzaniu była niekompletna i dostępna wyłącznie po angielsku, że nie wskazano warunków legalności przetwarzania, że wykonywanie praw osób było utrudnione, że dane użytkowników przechowuje się w Chinach bez gwarancji wymaganych rozporządzeniem oraz że spółki nie wyznaczyły na piśmie przedstawiciela w Unii wbrew art. 27. Na tej podstawie orzekł ograniczenie przetwarzania danych osób znajdujących się na terytorium Włoch i równocześnie wszczął postępowanie wyjaśniające. Najczęstsze pytanie w kancelarii brzmi, czy można dopuścić do pracy darmowe narzędzie spoza Unii. To rozstrzygnięcie pokazuje, na czym organ oprze zarzuty, zanim w ogóle dojdzie do oceny samego modelu, a wszystkie te rzeczy da się sprawdzić przed wdrożeniem: czy jest wyznaczony przedstawiciel w Unii, czy informacja jest dostępna w języku odbiorcy, czy wskazano podstawę prawną, gdzie fizycznie leżą dane. Sama odpowiedź „nie podlegamy RODO” stała się tu podstawą osobnego zarzutu.

Organ zakończył postępowanie w sprawie ChatGPT, nakładając 15 mln euro kary i nakazując półroczną kampanię informacyjną we włoskich mediach. Zarzuty dotyczyły braku właściwej podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych wykorzystanych do trenowania modelu, niedopełnienia obowiązków informacyjnych wobec użytkowników, braku skutecznej weryfikacji wieku oraz zgłoszenia naruszenia ochrony danych. Decyzję ogłoszono 20 grudnia 2024 r. Sprawa skończyła się jednak inaczej, niż relacjonowała ją wtedy prasa branżowa: 18 marca 2026 r. Trybunał w Rzymie uchylił decyzję, przyjmując zarzut braku właściwości. W toku postępowania spółka ustanowiła jednostkę organizacyjną w Irlandii, co uruchamiało mechanizm kompleksowej współpracy z art. 55 i 56 RODO i przenosiło sprawę do organu wiodącego. Sąd nie oceniał zarzutów co do istoty. Wpis jest w rejestrze właśnie dlatego, że pokazuje, jak łatwo o powielanie nieaktualnego stanu sprawy: kara bywa nadal cytowana jako obowiązująca.

Sprawa dotyczyła dostępu do świadczeń zdrowotnych dla dziecka ze spektrum autyzmu. Sędzia sądu obwodowego w Kartagenie, orzekając w drugiej instancji 30 stycznia 2023 r., zamieścił w uzasadnieniu fragmenty uzyskane z ChatGPT i to ujawnił. Trybunał Konstytucyjny uznał, że w tej sprawie nie doszło do naruszenia prawa do rzetelnego procesu, ponieważ sędzia podjął rozstrzygnięcie samodzielnie, a narzędzia użył pomocniczo, po sformułowaniu własnej oceny. Trybunał nie zakazał korzystania z narzędzi generatywnych w sądach, lecz sformułował kryteria dopuszczalnego użycia, w tym jawność (wskazanie, gdzie i jak narzędzia użyto), obowiązek sprawdzenia wyników przez sędziego, zakaz zastępowania rozumowania sędziego przez model oraz uwzględnienie ryzyka nieścisłości, konfabulacji i uprzedzeń algorytmicznych. Radzie Sądownictwa nakazał wydanie wytycznych w terminie czterech miesięcy. To najpełniejsze jak dotąd orzeczenie sądu konstytucyjnego o użyciu AI w orzekaniu.

Sprawa rodzinna o kontakty ojca z dziećmi przebywającymi w Chinach. Pełnomocniczka ojca powołała dwa orzeczenia wymyślone przez ChatGPT. Wycofała je przed rozprawą, ale druga strona zdążyła ponieść znaczny nakład pracy na ustalenie, czy istnieją, łącznie z zatrudnieniem osoby do kwerendy. Matka wystąpiła o koszty w podwyższonej stawce (special costs). Sąd tego żądania nie uwzględnił, uznając, że nie wykazano nagannego zachowania w rozumieniu wymaganym dla tej kategorii, i wskazał, że ocena postępowania prawnika należy do samorządu. Jednocześnie obciążył pełnomocniczkę osobiście kosztami dodatkowej pracy wywołanej fikcyjnymi orzeczeniami, wyliczonymi za cztery półdniowe stawki, oraz nakazał jej przejrzeć wszystkie prowadzone przed tym sądem sprawy, natychmiast zawiadomić sąd i strony przeciwne, jeżeli w złożonych materiałach są cytaty z narzędzi generatywnych, i złożyć raport w ciągu 30 dni. Z uzasadnienia: „generatywna AI nadal nie zastępuje wiedzy zawodowej, której wymiar sprawiedliwości wymaga od prawników” (tłumaczenie własne). Mechanizm jest tańszy dla sądu i dotkliwszy dla prawnika niż grzywna, bo nie wymaga wykazania złej wiary; najbliższy polski odpowiednik to art. 103 k.p.c.

Pasażer kupował bilet po śmierci bliskiej osoby i zapytał chatbota na stronie przewoźnika o taryfę żałobną. Chatbot odpowiedział, że o zniżkę można wystąpić także po locie, w ciągu 90 dni, co było sprzeczne z regulaminem opublikowanym na innej podstronie tego samego serwisu. Przewoźnik odmówił zwrotu różnicy w cenie i twierdził w postępowaniu, że nie odpowiada za chatbota, bo jest on odrębnym bytem. Trybunał ten argument odrzucił: chatbot to element strony przedsiębiorcy, a przedsiębiorca odpowiada za wszystkie informacje na swojej stronie, niezależnie od tego, czy pochodzą ze statycznej podstrony, czy z okna rozmowy. Trybunał przyjął, że w relacji usługodawca–konsument istniał obowiązek staranności, i zasądził 650,88 dolarów kanadyjskich odszkodowania za wprowadzenie w błąd. Praktyczny wniosek dla wdrożeń w obsłudze klienta: ryzyko kontraktowe i informacyjne zostaje po stronie wdrażającego, a nie dostawcy modelu.

Pierwsze orzeczenie Trybunału o art. 22 RODO. Niemieckie biuro informacji gospodarczej wyliczało w sposób zautomatyzowany wskaźnik prawdopodobieństwa spłaty zobowiązań i przekazywało go kredytodawcom. Trybunał uznał, że samo wyliczenie takiego wskaźnika stanowi „zautomatyzowaną decyzję w indywidualnym przypadku” w rozumieniu art. 22 ust. 1 RODO, o ile odbiorca opiera na nim w decydującym stopniu swoje rozstrzygnięcie o zawarciu, wykonaniu lub rozwiązaniu umowy. Skutek praktyczny jest odwrotny do intuicji: obowiązki z art. 22 obciążają wtedy także podmiot wyliczający ocenę, a nie wyłącznie tego, kto na jej podstawie odmawia klientowi umowy. Znaczenie dla systemów opartych na AI jest bezpośrednie: przy dostarczaniu modelu scoringowego innej organizacji nie da się przenieść całego ciężaru zgodności na odbiorcę. Wyrok jest wcześniejszy niż AI Act, ale opisuje ten sam układ ról, który rozporządzenie nazywa dostawcą i podmiotem stosującym.

Sprawa o karę za niezgłoszenie podatku od zysków kapitałowych. Podatniczka, działająca bez pełnomocnika, złożyła pismo powołujące dziewięć wcześniejszych orzeczeń trybunału, w których podatnicy mieli wygrać. Ani trybunał, ani administracja skarbowa nie odnaleźli żadnego z nich. Trybunał ustalił, że orzeczenia „nie są autentycznymi wyrokami FTT, lecz zostały wygenerowane przez system AI taki jak ChatGPT”, przy czym przyjął, że podatniczka nie wiedziała o ich nieprawdziwości. Wskazówką były powtarzające się identyczne sformułowania i amerykańska pisownia „favor” w sześciu z dziewięciu streszczeń. Odwołanie oddalono. Trybunał odnotował różnicę wobec sprawy Mata v. Avianca: tam przedstawiono pełne, dłuższe teksty, tu wyłącznie streszczenia, w których wad było mniej. Wpis pokazuje, że problem nie ogranicza się do zawodowych pełnomocników i dotyka też stron działających samodzielnie.

Powód wygenerował obraz w programie Stable Diffusion, wpisując polecenia pozytywne i negatywne oraz ustawiając liczbę kroków generowania, wymiary, współczynnik prowadzenia poleceń i ziarno losowe, wielokrotnie zmieniał parametry, wybrał jedną z powstałych wersji i opublikował ją. Pozwana użyła tego obrazu jako ilustracji własnego wpisu, usuwając wcześniej znak wodny z oznaczeniem autorstwa. Sąd uznał obraz za utwór: dobór poleceń, ich kolejność, ustawienia parametrów oraz wybór spośród wygenerowanych wersji stanowiły wkład intelektualny powoda i wyrażały jego zindywidualizowane wybory. Za autora uznał człowieka posługującego się narzędziem, a nie model ani jego twórcę. Stwierdził naruszenie prawa do oznaczenia autorstwa oraz prawa do rozpowszechniania w sieci, nakazał przeproszenie i zasądził 500 juanów. To lustrzane odbicie sprawy Thalera: rozbieżność między jurysdykcjami dotyczy nie zasady, że autorem jest człowiek, lecz progu jego wkładu. Praktyczny wniosek jest taki, że o ochronie decyduje udokumentowany przebieg pracy, a nie sam fakt użycia narzędzia.

Pierwsza sprawa, w której sąd ukarał pełnomocników za powołanie orzeczeń wymyślonych przez model językowy. W sporze o roszczenie z tytułu szkody na osobie pełnomocnik powoda przygotował odpowiedź na wniosek o odrzucenie pozwu, opierając ją na sześciu wyrokach uzyskanych z ChatGPT. Strona przeciwna nie znalazła ich w bazach, sąd dwukrotnie wezwał do przedłożenia pełnych tekstów, a pełnomocnicy podtrzymywali twierdzenia aż do maja 2023 r. Sąd nałożył na dwóch adwokatów i ich kancelarię solidarnie 5000 dolarów kary oraz nakazał zawiadomienie sędziów, których fałszywie wskazano jako autorów nieistniejących orzeczeń. Z uzasadnienia wynika zasada, którą powtarzają potem sądy w innych państwach: samo skorzystanie z narzędzia AI nie jest naruszeniem, naruszeniem jest przedłożenie sądowi materiału bez sprawdzenia go w wiarygodnym źródle.

Kierowcy platform przewozowych zakwestionowali odłączenie ich od aplikacji za rzekome nadużycia oraz odmowę wyjaśnienia, jak przydzielane są kursy i ustalane stawki. Sąd apelacyjny zmienił niekorzystne dla nich wyroki z 2021 r. i uznał, że dezaktywacja konta była decyzją opartą wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu w rozumieniu art. 22 RODO, ponieważ skutkowała utratą źródła zarobku, a w części spraw także zezwolenia na przewóz. Odrzucił twierdzenie, że w procesie brał udział człowiek: opisany przez platformę przegląd był w ustalonym stanie faktycznym niewiele więcej niż aktem symbolicznym, więc nie znosił automatycznego charakteru decyzji. Sąd stwierdził też, że tajemnica przedsiębiorstwa nie jest samodzielną podstawą odmowy udzielenia informacji potrzebnych do wyjaśnienia decyzji algorytmicznej. W październiku 2023 r. sąd stwierdził niewykonanie wyroku i zasądził świadczenia pieniężne za zwłokę. Dla polskich pracodawców wdrażających narzędzia oceny lub przydziału pracy to najbardziej konkretny w Europie test „udziału człowieka”. Odwrotny wynik tego samego testu, przy systemie oceniającym obywateli w urzędzie, opisuje wyrok austriackiego sądu administracyjnego w sprawie algorytmu urzędu pracy.

Wyrok w sprawie systemu SyRI, którym administracja łączyła dane z rejestrów podatkowych, ubezpieczeniowych i socjalnych, żeby typować osoby do kontroli pod kątem nadużyć w świadczeniach. Powództwo wniosły organizacje praw człowieka, w tym Holenderski Komitet Prawników na rzecz Praw Człowieka. Sąd ocenił samą ustawę i uznał, że nie spełnia wymogów art. 8 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: ingerencja w życie prywatne nie została zrównoważona wystarczającymi gwarancjami, a państwo nie ujawniło ani wskaźników ryzyka, ani logiki modelu, przez co osoba typowana nie mogła się bronić. Przepisy o SyRI uznano za niewiążące. Wyrok jest wcześniejszy niż AI Act i nie mówi o „systemie AI” w rozumieniu rozporządzenia, ale dotyczy dokładnie tego, co rozporządzenie reguluje później w załączniku III: typowania osób przez administrację. Praktyczny wniosek: sama podstawa ustawowa nie wystarcza, jeżeli nie towarzyszy jej przejrzystość i możliwość zakwestionowania wyniku.