baza wiedzyJak sprawdzić orzeczenie podane przez AI, żeby nie zajęło to godziny

stan ustalony Sprawdzenie zajmuje kilkanaście sekund na sygnaturę, jeżeli robi się je w bazie właściwej dla danego sądu i porównuje cztery rzeczy naraz: sygnaturę, datę, organ i przedmiot rozstrzygnięcia.

Gdzie sprawdzać

Sprawdza się w bazie właściwej dla sądu, a nie w wyszukiwarce ogólnej i nie w drugim czacie.

• Sądy administracyjne: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Obejmuje wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny, wyszukuje po sygnaturze.
• Sądy powszechne: Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych. Uwaga na lukę: publikuje się tam wybrane orzeczenia, więc brak wyniku nie zawsze znaczy, że orzeczenia nie ma. Przy sądach powszechnych sprawdzenie negatywne wymaga dodatkowego kroku, na przykład zapytania do sądu albo sięgnięcia do zbioru wydawnictwa prawniczego.
• Sąd Najwyższy: baza orzecznictwa na stronie sądu.
• Zamówienia publiczne: baza orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej prowadzona przez Urząd Zamówień Publicznych.
• Trybunał Sprawiedliwości UE: curia, wyszukiwanie po numerze sprawy. Sygnatura europejska ma postać C-634/21, identyfikator ECLI wygląda jak ECLI:EU:C:2023:957 i jest osobnym elementem, a nie tym samym numerem zapisanym inaczej.

Co dokładnie porównać

Model językowy nie „pamięta” bazy orzeczeń, tylko dopasowuje kolejne słowa do wzoru. Polskie sygnatury mają wzór regularny, więc wygenerowana sygnatura często trafia w numer, który naprawdę istnieje. Sam fakt, że sygnatura się znajduje, nie dowodzi więc niczego.

Sprawdź cztery rzeczy naraz:

1. sygnatura zgadza się co do znaku, razem z oznaczeniem izby albo wydziału;
2. data orzeczenia zgadza się z podaną;
3. organ jest ten sam, a nie sąd innego szczebla;
4. przedmiot rozstrzygnięcia jest ten, o którym mowa. Tu wykłada się większość zmyśleń: sygnatura istnieje, tylko dotyczy zupełnie innej sprawy.

Potem otwórz uzasadnienie i znajdź zdanie, które chcesz powołać. Orzeczenie może istnieć, a teza być dopisana. W sprawie rozpoznanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w czerwcu 2026 r. właśnie tak było: powołane orzeczenia „nie istnieją w przywołanym kształcie”, bo miały błędne daty i inny przedmiot rozstrzygnięcia.

Na koniec sprawdź los sprawy. Powoływanie orzeczenia uchylonego jest błędem tej samej wagi co powołanie zmyślonego, a bywa trudniejsze do wychwycenia, bo baza pokazuje pierwotny tekst.

Sygnały, że coś jest nie tak

Kilka rzeczy powtarza się w sprawach o fałszywe cytaty na tyle często, że warto je znać.

Zbyt gładkie dopasowanie. Orzeczenie odpowiada dokładnie na twoje pytanie, w twoim brzmieniu, i mówi dokładnie to, co jest ci potrzebne. Prawdziwe orzecznictwo rzadko bywa aż tak uprzejme.

Powtarzające się zwroty. W sprawie brytyjskiej z grudnia 2023 r. trybunał rozpoznał zmyślone orzeczenia po tym, że streszczenia powtarzały identyczne sformułowania, a w sześciu z dziewięciu pojawiła się amerykańska pisownia.

Cytat bez umiejscowienia. Model podaje zdanie, ale nie potrafi wskazać, w której części uzasadnienia ono stoi. Przy prawdziwym orzeczeniu to sprawdzalne w kilka sekund.

Odpowiedź, która twardnieje przy dopytaniu. Na pytanie „czy na pewno” narzędzie zwykle potwierdza i dodaje szczegóły. To nie jest weryfikacja, tylko kolejna generacja tekstu.

Czego nie robić

Nie sprawdzaj wyniku jednego narzędzia drugim narzędziem. Dwa modele potrafią zgodnie potwierdzić to samo nieistniejące orzeczenie, bo obydwa odtwarzają ten sam wzór. Weryfikacją jest wyłącznie sięgnięcie do źródła.

Nie zlecaj sprawdzenia osobie, która nie ma dostępu do baz i nie wie, czego szukać. Angielski Divisional Court zwrócił uwagę, że obowiązek sprawdzenia obciąża także tego, kto korzysta z cudzej pracy, dokładnie tak samo jak przy pracy aplikanta.

Nie odkładaj sprawdzenia na etap po złożeniu pisma. Reguły procesowe wiąże się z momentem podpisania i złożenia, a nie z etapem wyszukiwania i redagowania.

Źródła: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych; baza orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej (Urząd Zamówień Publicznych); baza orzecznictwa Sądu Najwyższego; orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (curia) oraz teksty aktów prawa Unii (EUR-Lex). Sprawdzone 5.08.2026. Treść ma charakter ogólny i nie zastępuje oceny konkretnej sprawy. Kryteria doboru i cykl przeglądu opisuje metodologia.