podstawyCzy mój system jest wysokiego ryzyka
To pytanie rozstrzyga o skali obowiązków, a mimo to najczęściej pada bez odpowiedzi, bo załącznik III, do którego wszyscy odsyłają, mało kto czyta. Ta strona odpowiada wyłącznie na pytanie o klasyfikację. Obowiązki, które z niej wynikają, to osobna sprawa; zbiera je art. 26 po stronie podmiotu stosującego i art. 16 po stronie dostawcy.
Dwie niezależne drogi do wysokiego ryzyka
- Droga produktowa (art. 6 ust. 1). System jest wysokiego ryzyka, gdy jednocześnie: jest przeznaczony do wykorzystania jako związany z bezpieczeństwem element produktu objętego prawodawstwem z załącznika I albo sam jest takim produktem, oraz ten produkt podlega ocenie zgodności przez stronę trzecią. Dotyczy to na przykład wyrobów medycznych, maszyn, wind i zabawek.
- Droga z listy zastosowań (art. 6 ust. 2). Poza powyższym za wysokiego ryzyka uznaje się systemy wymienione w załączniku III. Tu nie ma znaczenia, czy narzędzie jest częścią jakiegokolwiek produktu; liczy się to, do czego jest przeznaczone.
Nowelizacja rozporządzeniem (UE) 2026/1744 dodała do art. 6 trzy ustępy porządkujące drogę produktową. Systemy służące wyłącznie niezwiązanym z bezpieczeństwem aspektom pomocy użytkownikom, optymalizacji skuteczności, efektywności usług, automatyzacji, udogodnień czy kontroli jakości nie są elementami bezpieczeństwa (ust. 1a), ale system, którego awaria zagrażałaby zdrowiu i bezpieczeństwu, elementem bezpieczeństwa jest (ust. 1b); nie liczy się też ocena zgodności wynikająca wyłącznie z ryzyka innego niż zdrowie i bezpieczeństwo, na przykład z dystrybucji widma radiowego (ust. 1c). Zmieniła się też sama lista: z sekcji A załącznika I skreślono dyrektywę maszynową, a do sekcji B dodano rozporządzenie o maszynach 2023/1230.
Załącznik III: osiem obszarów
Zdanie wprowadzające brzmi: „Systemy AI wysokiego ryzyka zgodnie z art. 6 ust. 2 to systemy AI wymienione w którymkolwiek z poniższych obszarów”. Nowelizacja 2026/1744 nie zmieniła treści załącznika III.
1Biometria
w zakresie, w jakim stosowanie biometrii jest dozwolone na podstawie prawa Unii lub prawa krajowego
- systemy zdalnej identyfikacji biometrycznej; nie obejmuje to systemów służących wyłącznie weryfikacji, czyli potwierdzeniu, że osoba jest tą, za którą się podaje (lit. a)
- kategoryzacja biometryczna według wrażliwych lub chronionych atrybutów, na podstawie wywnioskowania tych cech (lit. b)
- rozpoznawanie emocji (lit. c)
Kluczowa jest różnica między identyfikacją (kto to jest, porównanie jeden do wielu) a weryfikacją (czy to ta osoba, jeden do jednego), bo weryfikacja jest wyraźnie wyłączona. Zanim jednak dojdzie do klasyfikacji, trzeba sprawdzić art. 5: rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i w instytucjach edukacyjnych jest zakazane poza względami medycznymi i bezpieczeństwa (lit. f), a kategoryzacja biometryczna dla wywnioskowania rasy, poglądów, przynależności związkowej, przekonań czy orientacji seksualnej jest zakazana wprost (lit. g).
2Infrastruktura krytyczna
- systemy przeznaczone do wykorzystywania jako związane z bezpieczeństwem elementy zarządzania krytyczną infrastrukturą cyfrową, ruchem drogowym oraz zaopatrzeniem w wodę, gaz, ciepło lub energię elektryczną
Liczy się funkcja bezpieczeństwa, a nie sama obecność AI w spółce infrastrukturalnej. Model prognozujący zapotrzebowanie na ciepło dla celów zakupowych to co innego niż układ, którego błąd może doprowadzić do awarii sieci. Pomocniczo stosuje się tu nowe art. 6 ust. 1a i 1b, bo posługują się tym samym pojęciem elementu bezpieczeństwa.
3Kształcenie i szkolenie zawodowe
- decyzje o dostępie, przyjęciu albo przydzieleniu osób do instytucji edukacyjnych i instytucji szkolenia zawodowego, na wszystkich poziomach (lit. a)
- ocena efektów uczenia się, także gdy służy kierowaniu procesem uczenia się (lit. b)
- ocena odpowiedniego poziomu wykształcenia, jaki osoba otrzyma lub do jakiego będzie miała dostęp (lit. c)
- monitorowanie i wykrywanie niedozwolonego zachowania uczniów podczas testów (lit. d)
Sformułowanie „na wszystkich poziomach” obejmuje także szkolnictwo wyższe i szkolenie zawodowe. Moja ocena, nie stan ustalony: sporne bywa, czy komercyjna firma szkoleniowa jest instytucją szkolenia zawodowego, a im bardziej szkolenie kończy się formalnym uprawnieniem o skutkach na rynku pracy, tym większe ryzyko, że tak. Zaświadczenie o udziale w szkoleniu komercyjnym to jednak nie to samo co uprawnienie zawodowe, a stanowiska Komisji ani organów krajowych w tej sprawie nie potwierdzono. Zastrzegam, że sam prowadzę działalność szkoleniową, więc czytelnik powinien tę ocenę zważyć samodzielnie.
4Zatrudnienie i zarządzanie pracownikami
- rekrutacja lub wybór osób, w szczególności ukierunkowane ogłoszenia o pracę, analizowanie i filtrowanie podań oraz ocena kandydatów (lit. a)
- decyzje wpływające na warunki stosunków pracy, awans lub rozwiązanie umowy, przydzielanie zadań w oparciu o indywidualne zachowanie, cechy osobowości lub charakter, a także monitorowanie i ocena wydajności i zachowania (lit. b)
W praktyce to najczęstszy punkt styku dla organizacji, które nie zajmują się technologią. Litera a obejmuje także sam sposób kierowania ogłoszeń do kandydatów. Moja ocena: przepis mówi o stosunkach pracy szerzej niż Kodeks pracy o stosunku pracy, ale to wykładnia, nie cytat, więc przy współpracownikach na własnej działalności trzeba to rozważyć osobno.
5Dostęp do podstawowych usług publicznych i prywatnych
- ocena kwalifikowalności do podstawowych świadczeń i usług publicznych, w tym opieki zdrowotnej, oraz przyznawanie, ograniczanie, odwoływanie i żądanie zwrotu takich świadczeń, przez organy publiczne lub w ich imieniu (lit. a)
- ocena zdolności kredytowej i scoring kredytowy osób fizycznych, z wyjątkiem systemów służących wykrywaniu oszustw finansowych (lit. b)
- ocena ryzyka i ustalanie cen w ubezpieczeniu na życie i ubezpieczeniu zdrowotnym (lit. c)
- klasyfikacja zgłoszeń alarmowych i ustalanie priorytetów wysyłania służb, a także ocena stanu zdrowia pacjentów w nagłych wypadkach (lit. d)
Litera a obejmuje także podmioty prywatne działające w imieniu organu publicznego, więc powierzenie zadania na zewnątrz nie zdejmuje sprawy z porządku dziennego. W literze b wyłączenie dotyczy wykrywania oszustw, a nie oceny wiarygodności klienta. Litera c ogranicza się do ubezpieczeń na życie i zdrowotnych.
6Ściganie przestępstw
w zakresie, w jakim wykorzystanie jest dozwolone na podstawie prawa Unii lub prawa krajowego; systemy przeznaczone dla organów ścigania lub używane w ich imieniu
- ocena ryzyka, że osoba stanie się ofiarą przestępstwa (lit. a)
- wariografy i podobne narzędzia (lit. b)
- ocena wiarygodności dowodów (lit. c)
- ocena ryzyka popełnienia lub ponownego popełnienia przestępstwa, przeprowadzana nie tylko na podstawie profilowania, albo ocena cech osobowości i charakteru lub uprzedniego zachowania przestępczego (lit. d)
- profilowanie osób fizycznych w toku wykrywania i ścigania przestępstw (lit. e)
Decyduje przeznaczenie narzędzia, a nie tożsamość nabywcy. Producent narzędzia analitycznego sprzedawanego Policji albo prokuraturze może być dostawcą systemu wysokiego ryzyka, jeżeli przeznaczenie odpowiada któremuś z zastosowań z liter a do e; sam fakt, że nabywcą jest organ ścigania, nie wystarczy. Zwykły system obiegu dokumentów w prokuraturze nie wchodzi do tego punktu.
7Migracja, azyl i kontrola graniczna
w zakresie, w jakim wykorzystanie jest dozwolone; systemy dla właściwych organów publicznych lub używane w ich imieniu
- wariografy i podobne narzędzia (lit. a)
- ocena ryzyka, w tym dla bezpieczeństwa, ryzyka migracji nieuregulowanej i ryzyka dla zdrowia, stwarzanego przez osobę zamierzającą wjechać albo która wjechała (lit. b)
- wsparcie przy rozpatrywaniu wniosków o azyl, wizę lub dokument pobytowy, w tym przy ocenie wiarygodności dowodów (lit. c)
- wykrywanie, rozpoznawanie i identyfikacja osób w tym kontekście, z wyjątkiem weryfikacji dokumentów podróży (lit. d)
Obszar istotny przy obsłudze pracodawców zatrudniających cudzoziemców, choć podmiotem stosującym jest zwykle organ, a nie kancelaria. Sama weryfikacja dokumentu podróży jest z litery d wyłączona.
8Wymiar sprawiedliwości i procesy demokratyczne
- systemy przeznaczone dla organu wymiaru sprawiedliwości lub używane w jego imieniu, wspomagające w badaniu i interpretacji stanu faktycznego i przepisów oraz w stosowaniu prawa do konkretnego stanu faktycznego, a także wykorzystywane w podobny sposób w alternatywnych metodach rozwiązywania sporów (lit. a)
- systemy przeznaczone do wywierania wpływu na wynik wyborów lub referendum albo na zachowanie osób podczas głosowania; nie obejmuje to narzędzi do organizowania, optymalizacji i strukturyzowania kampanii od strony administracyjnej lub logistycznej (lit. b)
To punkt w praktyce często mylnie odnoszony do kancelarii. Litera a dotyczy narzędzia używanego przez organ wymiaru sprawiedliwości albo w jego imieniu. Narzędzie, którym pełnomocnik przygotowuje własne pismo, nie wspomaga sądu i nie działa w jego imieniu. Inaczej jest, gdy prawnik występuje jako arbiter albo mediator, bo litera a obejmuje wykorzystanie w podobny sposób w alternatywnych metodach rozwiązywania sporów. Reprezentowanie strony w arbitrażu to nadal praca pełnomocnika, nie wspomaganie rozstrzygającego.
Wyjątek z art. 6 ust. 3: dwa stopnie, oba konieczne
Trafienie w załącznik III nie kończy sprawy, ale wyjątek jest zbudowany dwustopniowo i oba stopnie muszą wystąpić łącznie.
Stopień pierwszy. System nie jest uznawany za wysokiego ryzyka, gdy nie stwarza znaczącego ryzyka szkody dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych, w tym przez to, że nie ma znaczącego wpływu na wynik procesu decyzyjnego.
Stopień drugi. Powyższe stosuje się, gdy spełniony jest którykolwiek z czterech warunków: system wykonuje wąsko określone zadanie proceduralne; poprawia wynik zakończonej uprzednio czynności człowieka; wykrywa wzorce decyzyjne lub odstępstwa od nich i nie ma zastępować ani wpływać na zakończoną uprzednio ocenę człowieka bez odpowiedniej weryfikacji; albo wykonuje zadania przygotowawcze.
Niezależnie od powyższego system z załącznika III zawsze jest systemem wysokiego ryzyka, jeżeli dokonuje profilowania osób fizycznych. Jeżeli narzędzie profiluje, analiza czterech warunków jest bezprzedmiotowa.
Najczęstszy błąd polega na wykazaniu jednego z czterech warunków i pominięciu stopnia pierwszego. To, że narzędzie „tylko przygotowuje” materiał, nie wystarcza, jeżeli jego wynik realnie kształtuje rozstrzygnięcie. Nowelizacja nie zmieniła ani art. 6 ust. 3, ani art. 6 ust. 4.
Obowiązek dokumentowania oceny
Dostawca, który uznaje, że system z załącznika III nie jest systemem wysokiego ryzyka, dokumentuje swoją ocenę przed wprowadzeniem systemu do obrotu lub oddaniem go do użytku, podlega obowiązkowi rejestracji z art. 49 ust. 2 i przedstawia dokumentację na wniosek właściwych organów krajowych (art. 6 ust. 4). Powołanie się na wyjątek nie oznacza więc wyjścia z systemu nadzoru. Nowelizacja uprościła zakres danych rejestracyjnych, uchylając w załączniku VIII sekcja B punkty 7 i 9, ale sam obowiązek pozostawiła.
Dokumentacja powinna dać się odtworzyć osobie z zewnątrz: przeznaczenie systemu, wskazany punkt i litera załącznika III, uzasadnienie braku znaczącego ryzyka wraz z opisem wpływu wyniku na rozstrzygnięcie, wskazanie spełnionego warunku z art. 6 ust. 3, wyraźne stwierdzenie, że system nie profiluje osób fizycznych, data, osoba odpowiedzialna i zasady ponownej oceny przy istotnej zmianie.
Od kiedy to wiąże: art. 6 należy do rozdziału III sekcja 1, którego stosowanie odroczono do 2 grudnia 2027 r. (załącznik III) i 2 sierpnia 2028 r. (załącznik I). Art. 49 leży w sekcji 5, której odroczenie nie obejmuje, ale obowiązek rejestracji z ust. 2 dotyczy systemów kwalifikowanych na podstawie art. 6 ust. 3, więc w praktyce aktualizuje się razem z klasyfikacją.
Test krok po kroku
Czy to w ogóle jest system AI w rozumieniu art. 3 pkt 1?
Czy zastosowanie nie jest zakazane na podstawie art. 5?
Przy praktyce zakazanej nie prowadzi się analizy ryzyka, tylko rezygnuje z zastosowania. Katalog zakazów: komentarz do art. 5.
Czy system jest związanym z bezpieczeństwem elementem produktu z załącznika I, a produkt podlega ocenie zgodności przez stronę trzecią?
Czy przeznaczenie systemu mieści się w którymkolwiek z ośmiu obszarów załącznika III?
Porównuje się przeznaczenie zadeklarowane przez dostawcę i rzeczywisty sposób użycia.
Czy system dokonuje profilowania osób fizycznych?
Czy system nie stwarza znaczącego ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa i praw podstawowych, i czy spełnia któryś z czterech warunków z art. 6 ust. 3?
Kim jesteś w tym układzie: dostawcą czy podmiotem stosującym?
Obowiązek dokumentowania obciąża dostawcę, a rola może przejść na tego, kto system firmuje własną nazwą, istotnie go zmienia albo zmienia jego przeznaczenie (art. 25).
Klasyfikacja nie jest czynnością jednorazową. Zmiana przeznaczenia, dodanie modułu automatycznej rekomendacji albo rozszerzenie zakresu danych mogą przenieść system do innej kategorii, dlatego ocena powinna mieć datę i tryb ponowienia.
Dwie rzeczy, o których warto wiedzieć
Wytyczne Komisji do art. 6 ust. 5 nie są jeszcze przyjęte. Komisja opublikowała 19 maja 2026 r. projekt wytycznych w sprawie klasyfikacji systemów wysokiego ryzyka i przeprowadziła konsultacje zamknięte 23 lipca 2026 r. Na dzień weryfikacji tej strony dostępny jest projekt, a nie dokument przyjęty, więc przykładów z niego nie należy cytować jako stanowiska ostatecznego.
Nie ma jeszcze wersji skonsolidowanej rozporządzenia po nowelizacji. EUR-Lex udostępnia konsolidację z 12 lipca 2024 r. i osobno akt zmieniający, więc do czasu konsolidacji trzeba czytać oba teksty równolegle.
Przykłady i uwagi praktyczne przy poszczególnych obszarach są ilustracją konstrukcji prawnej, a nie kwalifikacją konkretnych wdrożeń; nie pochodzą z wytycznych Komisji ani z rozstrzygnięć organów. Źródła: rozporządzenie (UE) 2024/1689, polska wersja urzędowa, załącznik III oraz art. 3, 5, 6 i 49 (EUR-Lex); rozporządzenie (UE) 2026/1744, art. 1 pkt 8, 40, 41 i 42 (EUR-Lex). Treść ma charakter ogólny i nie zastępuje oceny konkretnego wdrożenia.