baza wiedzyCo znaczą pojęcia, których używa AI Act

stan ustalony Rozporządzenie definiuje sześćdziesiąt osiem pojęć w art. 3 i część z nich znaczy co innego niż w mowie potocznej. Poniżej te, od których zależą obowiązki, w brzmieniu z polskiej wersji urzędowej.

Jak czytać ten wykaz

Cytaty pochodzą z polskiej wersji urzędowej rozporządzenia i są przeniesione co do znaku. Przy każdym pojęciu stoi jednostka redakcyjna, więc da się je sprawdzić w minutę. Na końcu osobno zebrałem terminy techniczne, które w rozporządzeniu nie mają definicji, a padają w każdej rozmowie o wdrożeniu.

Pojęcia zdefiniowane w art. 3

System AI (pkt 1). „System maszynowy, który został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu oraz który może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, a także który, na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów, wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne”. Cechą rozstrzygającą jest zdolność do wnioskowania; szerzej: czy nasze narzędzie jest systemem AI.

Ryzyko (pkt 2). „Połączenie prawdopodobieństwa wystąpienia szkody oraz jej dotkliwości”. Warto o tym pamiętać, bo w mowie potocznej ryzyko bywa utożsamiane z samym prawdopodobieństwem.

Dostawca (pkt 3). Ten, kto rozwija system albo zleca jego rozwinięcie i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą albo znakiem towarowym, odpłatnie lub nieodpłatnie. Oba człony muszą wystąpić łącznie.

Podmiot stosujący (pkt 4). Ten, kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, z wyjątkiem wykorzystania w ramach osobistej działalności pozazawodowej. To rola typowa dla kancelarii, urzędu, szpitala i działu kadr.

Upoważniony przedstawiciel (pkt 5), importer (pkt 6), dystrybutor (pkt 7). Trzy dalsze role w łańcuchu dostaw; ich rozróżnienie ma znaczenie przy systemach spoza Unii.

Operator (pkt 8). Nie jest osobną rolą, tylko pojęciem zbiorczym: obejmuje dostawcę, producenta produktu, podmiot stosujący, upoważnionego przedstawiciela, importera i dystrybutora. Rozporządzenie posługuje się nim tam, gdzie adresatem ma być każdy uczestnik łańcucha, na przykład w przepisach o karach.

Wprowadzenie do obrotu (pkt 9). „Udostępnienie po raz pierwszy systemu AI lub modelu AI ogólnego przeznaczenia na rynku Unii”.

Oddanie do użytku (pkt 11). „Dostarczenie systemu AI do pierwszego użycia bezpośrednio podmiotowi stosującemu lub do użytku własnego w Unii, zgodnie z jego przeznaczeniem”. Użytek własny liczy się tak samo jak sprzedaż, co bywa zaskoczeniem dla organizacji budujących narzędzia na potrzeby wewnętrzne.

Przeznaczenie (pkt 12). „Zastosowanie, do jakiego system AI został przeznaczony przez jego dostawcę, w tym konkretny kontekst i warunki wykorzystywania, określone w informacjach dostarczonych przez dostawcę w instrukcji obsługi, materiałach promocyjnych lub sprzedażowych i oświadczeniach, jak również w dokumentacji technicznej”. Od przeznaczenia zależy klasyfikacja ryzyka, więc to pojęcie rozstrzyga o kosztach wdrożenia.

Dające się racjonalnie przewidzieć niewłaściwe wykorzystanie (pkt 13). Użycie niezgodne z przeznaczeniem, którego jednak można się spodziewać. Pojęcie robocze przy ocenie ryzyka.

Istotna zmiana (pkt 23). „Modyfikacja w systemie AI po jego wprowadzeniu do obrotu lub oddaniu do użytku, która nie została przewidziana lub zaplanowana przy początkowej ocenie zgodności przeprowadzonej przez dostawcę i która ma wpływ na zgodność systemu AI z wymogami ustanowionymi w rozdziale III sekcja 2, lub która powoduje zmianę przeznaczenia, w odniesieniu do którego oceniono system AI”. To pojęcie decyduje o tym, czy podmiot stosujący staje się dostawcą (art. 25 ust. 1 lit. b).

Model AI ogólnego przeznaczenia (pkt 63). Model wykazujący znaczną ogólność, zdolny kompetentnie wykonywać szeroki zakres różnych zadań, niezależnie od sposobu wprowadzenia do obrotu, dający się zintegrować z różnymi systemami niższego szczebla. Model to nie to samo co system: system dopiero powstaje przez osadzenie modelu w konkretnym zastosowaniu.

Dane biometryczne (pkt 34). „Dane osobowe będące wynikiem specjalnego przetwarzania technicznego, które dotyczą cech fizycznych, fizjologicznych lub behawioralnych osoby fizycznej, takich jak wizerunek twarzy lub dane daktyloskopijne”.

System rozpoznawania emocji (pkt 39). „System AI służący do identyfikacji lub wywnioskowania emocji lub zamiarów osób fizycznych na podstawie danych biometrycznych tych osób”. Zwrot „na podstawie danych biometrycznych” jest tu istotny: system wnioskujący o nastroju z samej treści wypowiedzi tej definicji nie wypełnia.

Deepfake (pkt 60). „Wygenerowane przez AI lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści dźwiękowe lub treści wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia, które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe”.

Terminy, których rozporządzenie nie definiuje

Poniższe pojęcia padają przy każdym wdrożeniu, ale nie są definicjami ustawowymi i tak też trzeba ich używać w pismach.

Halucynacja. Potoczna nazwa sytuacji, w której model podaje treść nieprawdziwą w formie równie pewnej jak treść prawdziwą. W polskim orzecznictwie zwrot pojawił się w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2026 r. (I FZ 104/26), w cudzysłowie i z zastrzeżeniem, że jest to określenie potoczne.

Trenowanie, dostrajanie, przeszukiwanie dokumentów. Trzy różne rzeczy o różnych skutkach prawnych. Trenowanie i dostrajanie zmieniają parametry modelu, przeszukiwanie zostawia model bez zmian i sięga do wskazanego zbioru plików. Różnica przesądza o tym, czy da się wycofać dokument z narzędzia.

Zapamiętanie w modelu. Zjawisko, w którym fragment danych treningowych daje się odtworzyć z wytrenowanego modelu. Sąd Krajowy w Monachium I uznał je za zwielokrotnienie w rozumieniu prawa autorskiego, w dwóch nieprawomocnych wyrokach opisanych w rejestrze orzeczeń.

Polecenie. Tekst wprowadzany do narzędzia. Warto pamiętać, że polecenie bywa przechowywane po stronie dostawcy razem z odpowiedzią, a przy pracy prawnika może zawierać treść objętą tajemnicą zawodową.

Nadzór człowieka. W rozporządzeniu występuje jako wymóg (art. 14) i jako obowiązek podmiotu stosującego (art. 26 ust. 2), ale bez definicji tego, kiedy jest rzeczywisty. Najkonkretniejszą dotąd wskazówkę dał austriacki sąd administracyjny w sprawie algorytmu urzędu pracy: udział człowieka jest rzeczywisty, gdy oceniający ma obowiązek i realną możliwość odstąpienia od wyniku modelu, jest do tego przeszkolony i dostaje uzasadnienie wyniku.

Źródła: rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 3, polska wersja urzędowa; cytaty przeniesione co do znaku; rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniające AI Act, w mocy od 27 lipca 2026 r.. Sprawdzone 5.08.2026. Treść ma charakter ogólny i nie zastępuje oceny konkretnej sprawy. Kryteria doboru i cykl przeglądu opisuje metodologia.