baza wiedzyCzy aplikant może przygotować pismo z pomocą AI

stan ustalony Nie ma przepisu, który wprost by tego zakazywał, a aplikant może nawet podpisać pismo procesowe z wyraźnego upoważnienia radcy prawnego. Granice wyznaczają tajemnica zawodowa i staranność zawodowa, a powołane orzeczenia i tak trzeba sprawdzić przed złożeniem pisma.

Kto podpisuje i kto odpowiada

Po sześciu miesiącach aplikacji aplikant radcowski może zastępować radcę prawnego przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami, z wyłączeniem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu (art. 35(1) ust. 1 ustawy o radcach prawnych).

Częste nieporozumienie dotyczy podpisu. Aplikant radcowski może sporządzać i podpisywać pisma procesowe związane z występowaniem radcy prawnego przed tymi organami, z wyraźnego upoważnienia radcy prawnego, z wyłączeniem apelacji, skargi kasacyjnej i skargi konstytucyjnej (art. 35(1) ust. 4). Jeżeli takiego upoważnienia nie ma, aplikant przygotowuje projekt, a pismo podpisuje radca prawny. Upoważnienie nie przenosi jednak na aplikanta ciężaru zawodowej staranności radcy, który je wydał.

Radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki (art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych) i ma wykonywać czynności zawodowe sumiennie oraz z należytą starannością uwzględniającą profesjonalny charakter działania (art. 12 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego). Postanowienia Kodeksu stosuje się odpowiednio do aplikantów radcowskich (art. 1 KERP), a radca odpowiada dyscyplinarnie także za czyn popełniony po wpisaniu go na listę aplikantów (art. 3 ust. 3 KERP).

Do tego dochodzą reguły procesowe. Strony mają dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami i dawać wyjaśnienia zgodnie z prawdą (art. 3 k.p.c.). Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć stronę kosztami wywołanymi jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem (art. 103 § 1 k.p.c.).

Obowiązki patrona

Radca prawny, wykonując obowiązki patrona, powinien dołożyć należytej staranności, aby właściwie przygotować aplikanta do wykonywania zawodu, przekazując mu wiedzę i doświadczenie oraz kształtując jego postawę etyczną (art. 63 ust. 1 KERP). Narzędzia, z których aplikant korzysta przy pracy nad pismem, mieszczą się w tym obowiązku tak samo jak sposób czytania akt.

Jak badają to sądy zagraniczne

W sprawach Ayinde i Al-Haroun ([2025] EWHC 1383 (Admin), wyrok z 6 czerwca 2025 r., Divisional Court) sąd stwierdził, że kto używa AI do badania prawa, ma zawodowy obowiązek sprawdzić wynik w źródłach autorytatywnych, zanim go użyje, oraz że prawnik nie może polegać na kliencie co do prawidłowości cytowanych orzeczeń.

Sąd wskazał też, że praktyczne i skuteczne środki mają podjąć zarówno osoby pełniące funkcje kierownicze w zawodzie, w tym kierujący izbami i wspólnicy zarządzający, jak i organy nadzoru zawodowego, tak aby każdy świadczący pomoc prawną rozumiał swoje obowiązki i ich przestrzegał. Wymienił dostępne reakcje: publiczne napomnienie prawnika, obciążenie kosztami, obciążenie kosztami wywołanymi postępowaniem pełnomocnika, odrzucenie sprawy, zawiadomienie organu nadzoru zawodowego, postępowanie o naruszenie powagi sądu i zawiadomienie policji. Pełne opisy obu spraw są w rejestrze orzeczeń.

Przykład: projekt odpowiedzi na pozew

Kancelaria prowadzi sprawę o zapłatę z umowy o roboty budowlane. Patron poleca aplikantowi przygotować odpowiedź na pozew, termin siedem dni. Aplikant opracowuje stan faktyczny z akt, a fragment o przedawnieniu roszczenia o karę umowną układa z pomocą narzędzia AI. Narzędzie podaje trzy orzeczenia wraz z tezami. Aplikant odnajduje dwa pierwsze w bazie orzeczeń, trzeciego nie znajduje, zakłada, że baza jest niepełna, i zostawia je w piśmie. Patron czyta tekst, uznaje argumentację za trafną i pismo zostaje złożone.

Na rozprawie pełnomocnik przeciwnika wskazuje, że trzecie orzeczenie nie istnieje, a teza przypisana jednemu z pozostałych jest jego odwróceniem. Sąd wzywa do wyjaśnień, a klient dowiaduje się o tym z protokołu.

Przy innej organizacji tej samej pracy patron, wydając polecenie, ustala trzy rzeczy: z jakiego narzędzia aplikant może skorzystać i do czego (porządkowanie faktów, redakcja, propozycja układu pisma), czego do narzędzia wprowadzać nie wolno oraz w jakiej formie ma wrócić wynik. Aplikant oddaje projekt razem z listą powołanych orzeczeń, a przy każdym wpisuje sygnaturę, datę, bazę, w której je sprawdził, i datę sprawdzenia. To, czego nie potwierdził, wykreśla i odnotowuje, że wykreślił. Osoba podpisująca pismo sprawdza przed podpisem wyrywkowo dwie pozycje z listy i czyta ten fragment uzasadnienia, na którym opiera się argument, a nie samą tezę.

Zakaz czy zasady

Zarządzenie „w kancelarii nie używamy AI” jest łatwe do wydania i trudne do wyegzekwowania. Częsty skutek jest taki, że aplikant korzysta z narzędzia na prywatnym koncie, poza wiedzą patrona, a wtedy nikt nie kontroluje ani tego, co zostało do narzędzia wprowadzone, ani tego, co z niego wyszło. Spisane zasady dają wiedzę, w którym miejscu pracy nad pismem stoi narzędzie, i możliwość sprawdzenia tego miejsca.

Ślad pracy

Jedna rubryka w karcie sprawy wystarczy: nazwa i wersja narzędzia, zakres użycia, osoba, która sprawdziła wynik, i data sprawdzenia. Bez tego przy pytaniu sądu albo skardze klienta nie da się odtworzyć, kto co zrobił.

Typowy błąd

Sprawdzanie, czy sygnatura istnieje, zamiast sprawdzania, czy orzeczenie mówi to, co pismo mu przypisuje. Istniejąca sygnatura z podmienioną tezą jest trudniejsza do wychwycenia niż orzeczenie zmyślone w całości, a skutek procesowy jest ten sam.

Czego dziś nie da się rozstrzygnąć

Nie są mi znane opublikowane orzeczenia sądów dyscyplinarnych samorządu radcowskiego dotyczące powołania w piśmie orzeczenia wygenerowanego przez narzędzie AI, więc nie wiadomo, czy taki czyn będzie kwalifikowany z art. 12 ust. 1 KERP, z art. 6 KERP, czy z obu. Nie znam też publikowanego rozstrzygnięcia sądu powszechnego stosującego w takiej sytuacji art. 103 § 1 k.p.c. Art. 4 AI Act, po zmianie rozporządzeniem (UE) 2026/1744, mówi o środkach wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI i nie wskazuje ani programu szkolenia, ani poziomu, który trzeba osiągnąć; zakres oczekiwań organu nadzoru wobec kancelarii nie jest jeszcze znany.

Źródła: ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, art. 3 ust. 2 i 3 oraz art. 35(1) ust. 1 i 4 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 499); Kodeks Etyki Radcy Prawnego, art. 1, art. 3 ust. 3, art. 6, art. 12 ust. 1 i art. 63 ust. 1; Kodeks postępowania cywilnego, art. 3 oraz art. 103 § 1; Ayinde v London Borough of Haringey oraz Al-Haroun v Qatar National Bank, [2025] EWHC 1383 (Admin), wyrok z 6 czerwca 2025 r.. Sprawdzone 5.08.2026. Treść ma charakter ogólny i nie zastępuje oceny konkretnej sprawy. Kryteria doboru i cykl przeglądu opisuje metodologia.